NASA, 36 yıldır uzayda görev yapan Hubble Uzay Teleskobu’nun ömrünü uzatmak için özel sektörün kapısını çaldı. Dünya çevresindeki yörüngesi giderek alçalan teleskopun 2033-2034 yıllarında atmosfere yeniden girmesi bekleniyor.
NASA, Hubble’ı daha yüksek bir yörüngeye taşıyabilecek veya uzayda bakımını gerçekleştirebilecek şirketleri belirlemek için yeni bir süreç başlattı.
NASA, 29 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı bilgi talebiyle (Request for Information – RFI) özel uzay şirketlerini Hubble Uzay Teleskobu için çözüm geliştirmeye davet etti. Çağrı kapsamında teleskopun yörüngesinin yükseltilmesi, mevcut sistemlerinin bakım ve onarımdan geçirilmesi veya görev süresinin sonunda güvenli şekilde devre dışı bırakılması için kullanılabilecek teknolojiler araştırılıyor.
Hubble’ın karşı karşıya olduğu en büyük sorun, Dünya çevresindeki yörüngesinin sürekli alçalması. Yaklaşık 470 kilometre irtifada bulunan teleskop, Dünya’nın üst atmosferindeki parçacıkların oluşturduğu sürükleme kuvveti nedeniyle zaman içerisinde enerji kaybediyor. Üstelik Hubble’ın kendi yörüngesini yükseltebileceği bir itki sistemi bulunmuyor.
NASA’nın güncel hesaplamalarında Hubble’ın 2033 veya 2034 yılında Dünya atmosferine yeniden girmesi bekleniyor. Teleskop için henüz acil bir tehlike bulunmasa da yörüngesinin yükseltilmemesi durumunda önümüzdeki yıllarda bilimsel faaliyetlerinin sona ermesi söz konusu. Güneş etkinliğindeki değişimler ve bunların üst atmosfer üzerindeki etkileri, atmosfere giriş tarihini değiştirebilir.
NASA’nın değerlendirdiği seçeneklerden biri, Hubble’ı yakalayabilecek özel bir uzay aracının teleskopun yörüngesini en az 600 kilometre irtifaya yükseltmesi. Böyle bir operasyonla atmosferik sürüklenmenin etkisi azaltılabilecek ve teleskopun yörüngede kalma süresi uzatılabilecek. Hubble’ın bu irtifaya taşınması durumunda onlarca yıl daha yörüngede kalabileceğine ilişkin hesaplamalar bulunuyor.
Operasyonun gerçekleştirilmesi için kullanılacak fırlatma aracı, Hubble’a ulaşacak servis uzay aracı ve görev operasyonları yüklenici şirket tarafından sağlanacak. İnsanlı bir görev tercih edilirse mürettebatın sağlanması da yüklenicinin sorumluluğunda olacak. NASA ayrıca herhangi bir yörünge yükseltme veya bakım operasyonunda teleskopun zarar görmemesini şart koşuyor.
Yörünge yükseltmenin dışında Hubble’ın mevcut donanımlarının onarılması ve bilimsel kapasitesinin artırılması da değerlendiriliyor. Teleskop, geçmişte uzay mekiği görevleri sırasında astronotlar tarafından beş kez ziyaret edilerek bakım ve onarımdan geçirilmişti. Son bakım operasyonu 2009 yılında gerçekleştirildi. Hubble’ın yörüngesi ise son olarak 2002 yılında Columbia uzay mekiğinin gerçekleştirdiği servis görevi sırasında yükseltildi.
NASA, teleskopun hizmet ömrünün uzatılamaması ihtimalini de değerlendiriyor. Bu senaryoda Hubble’ın kontrollü şekilde Dünya atmosferine sokulması veya güvenli bir bertaraf yörüngesine taşınması için özel sektörün sahip olduğu teknolojiler kullanılabilecek. Kontrolsüz atmosfere girişin önlenmesi de bu seçeneklerin değerlendirilmesindeki unsurlardan biri.
Hubble’ı kurtarmak için özel şirketlerle yürütülen çalışmalar yeni değil. NASA, 2022 yılında da benzer bir süreç başlatmıştı. O dönemde Jared Isaacman ve SpaceX, Dragon uzay aracıyla gerçekleştirilebilecek bir bakım ve yörünge yükseltme operasyonunu gündeme getirmişti. Isaacman, görevin finansmanının büyük bölümünü üstlenmeyi de teklif etmişti.
2022 yılında başlatılan bilgi toplama sürecinde NASA’ya sekiz farklı yanıt ulaştı. Bunlar arasında Astroscale ve Momentus şirketlerinin robotik sistemlerden yararlanarak Hubble’ın yörüngesini yükseltme önerisi de bulunuyordu. Ancak NASA, teknik değerlendirmelerin ardından 2024 yılında söz konusu görevleri gerçekleştirmeme kararı aldı.
2026 yılında yeniden başlatılan süreçte ise uzayda robotik bakım, uydu yakalama ve yörünge değiştirme teknolojileri değerlendiriliyor. NASA’nın talebi henüz bir görev sözleşmesi veya ihale kararı anlamına gelmiyor.
Kurum, şirketlerin mevcut ve yakın gelecekte kullanıma sunabilecekleri teknolojileri, operasyon maliyetlerini ve görev takvimlerini öğrenmek istiyor. Hubble için yeni bir bakım ya da yörünge yükseltme görevine ayrılmış kesinleşmiş bir bütçe de bulunmuyor.
NASA Yöneticisi Jared Isaacman, Hubble’ın hâlâ önemli bilimsel çalışmalar gerçekleştirebilecek durumda olduğunu belirtti. Isaacman, yörüngede bulunan ve bilimsel değerini koruyan bir uzay aracının kullanım ömrünü yenilikçi ve uygun maliyetli yöntemlerle uzatabilecek bütün makul seçeneklerin incelenmesi gerektiğini ifade etti.
NASA Bilim Misyonları Direktörlüğü yöneticisi Nicky Fox da özel uzay sektörünün son yıllarda uydu yakalama ve yörüngede bakım teknolojilerinde önemli ilerleme kaydettiğini belirtti. Fox, yeni nesil büyük uzay gözlemevinleri geliştirilirken Hubble’ın daha yüksek bir yörüngeye taşınması için kullanılabilecek teknolojilerin araştırıldığını açıkladı.
24 Nisan 1990 tarihinde Discovery uzay mekiğiyle fırlatılan Hubble, NASA ve Avrupa Uzay Ajansının (ESA) ortak çalışması olarak faaliyet gösteriyor. Teleskop, görünür ışık ve morötesi dalga boylarındaki gözlemlerinin yanı sıra yakın kızılötesi gözlemleriyle de evrenin incelenmesinde kullanılıyor.
James Webb Uzay Teleskobu’nun faaliyete geçmesine rağmen Hubble, özellikle görünür ve morötesi ışıkta yürütülen bilimsel araştırmalar için çalışmalarını sürdürüyor.
Hubble’ın görev yönetimi NASA’nın Maryland eyaletindeki Goddard Uzay Uçuş Merkezi tarafından yürütülüyor. Lockheed Martin Space operasyonlara teknik destek sağlarken bilimsel gözlem programları Baltimore’daki Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü tarafından yönetiliyor.
NASA, yeni görevin Hubble’ın atmosfere girmesinden önce, en geç 2032 yılına kadar gerçekleştirilmesini öngörüyor. Özel şirketler, teknik kapasitelerini ve olası görev çözümlerini içeren yanıtlarını 30 Kasım 2026 tarihinde Türkiye saatiyle 23.00’e kadar NASA’ya iletebilecek.